Ví dụ về What (cái gì) trong poker:
- Thuộc range preflop, thuộc bài gì có thể open từ vị trí nào, bài gì thì 3-Bet với tần suất bao nhiêu, thuộc ở bàn final thì 44 call open được còn 33 phải fold, đối thủ all in với stack 15bb thì mình call với bài gì, vv…
- Biết dạng mặt flop, mặt nào thì range bet nhỏ, mặt nào thì C-Bet lớn, mặt nào thì mix. Biết là BU đấu BB ra mặt AJ5 thì solver overbet, mà UTG đấu BB thì không.
- Nhớ rằng ra turn blank có thể barrel tiếp với top pairs good kicker, với bài mua thùng mạnh, với nut flush blocker. Nhớ rằng đến river phải give up với bài mua thùng hụt.
- …
Ví dụ về Why (tại sao) trong poker:
- Hiểu với từng dạng bài preflop lẫn postflop, EV đến từ đâu [1]. Tình huống kiểu gì thì bài small pairs hoặc suited connectors có thể chơi tốt, tình huống kiểu gì thì lại ưu tiên bài high cards KJ, A9. ICM sẽ ảnh hưởng thế nào.
- Hiểu cách range preflop của mỗi nhà tương tác với mặt bài. Mặt bài nào thì có lợi cho mình và ngược lại, lợi về cái gì, lợi đến mức nào. Hiểu những yếu tố nào ảnh hưởng đến sizing, đến tần suất.
- Hiểu cách xây dựng range ở river thật balance, khó bị khai thác. Hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến chuyện bluff và bắt bluff, yếu tố nào quan trọng, yếu tố nào không [2].
- …
10 Tản mạn về What và Why
- Why player thường sẽ mắc lỗi nhỏ, marginal, sai về ranh giới. What player thường sẽ mắc lỗi lớn, blunder, sai về bản chất.
- Poker là 1 trò chơi rất phức tạp, nhiều biến số, và sau mỗi vòng bet thì độ phức tạp lại tăng theo cấp số nhân. Bạn có thể ghi nhớ preflop, hoặc vài chiến thuật cơ bản như C-Bet flop, defend flop, barrel turn, nhưng quá khó để nhớ đến river. Vì vậy What chủ yếu phù hợp cho những game có phần đơn giản, chủ yếu đánh preflop hoặc flop như chơi tour short stack, 6+… rất không phù hợp cho deep stack NLHE, PLO.
- Why player vì hiểu bản chất, có thể tùy cơ ứng biến, xử lý tốt kể cả trong những tình huống chưa gặp bao giờ, chưa nghiên cứu nhiều (bị triple check raise, multiway 7 nhà, limp raise pot…). Chuyển sang format khác (bomb pot, 7-2, squid…), game khác (PLO, 6+, badugi…), thậm chí sang lĩnh vực khác không phải poker như trading, nuôi con, cuộc sống… cũng áp dụng được nhiều bài học. What player bị gò bó hơn, thường chỉ thành thạo được 1 dạng format, 1 dạng game, chẳng hạn với những người chơi tour dạng What, giờ chỉ cần thay đổi luật sang ante 3bb thay vì 1bb là lợi thế của họ giảm đi 1 nửa.
- Học về What thường rất nhàm chán, rập khuôn, giống ngày bé học sinh bị nhồi sọ, giáo viên giảng rồi cứ thế mà làm theo. Học về Why thú vị hơn nhiều, giữ được niềm vui với poker, niềm vui khi học lẫn niềm vui khi chơi. Điều này không chỉ đúng trong poker. Ngày trước, mình tập chơi Rubik, thấy trên mạng toàn dạy các thuật toán R-U-R’-U’-L-L’-L-U các kiểu, chỉ cần học thuộc rồi nhắm mắt làm theo là cũng dễ dàng hoàn thành. Nhưng sau vài lần, mình mất luôn hứng thú với trò Rubik. Chỉ đến khi học và hiểu về Cube mechanics, về các nguyên lý không gian phía sau, giải Rubik không qua học thuộc thuật toán nữa, thì niềm vui với Rubik mới trở lại, là 1 trò thử thách problem solving, thay vì một trò học thuộc lòng thuần túy.
- Người chơi What dễ rơi vào trạng thái auto pilot khi chơi, não bộ chỉ còn nhớ về “quy tắc”, “ở đây phải làm theo thế này, thế kia“, poker không còn là một “trò chơi” mang nghĩa thú vị nữa, mà gần giống với công việc hơn. Người chơi Why ngược lại, dễ dàng đạt được A-game, in the flow hơn, và trần của A-game với Why player cũng cao hơn nhiều A-game của What player.
- Ưu điểm của What, là hiệu quả ngắn hạn rất cao. Từ 1 người chơi yếu, chỉ cần tập trung vào What trong thời gian ngắn, nhớ preflop, nhớ vài quy tắc cơ bản, bạn có thể trở thành người chơi trung bình khá. Đây là lý do rất nhiều nhóm coaching CFP chọn dạy theo kiểu tập trung vào What, nhằm đào tạo ra 1 lượng lớn player “beat được micro“, lấy số lượng bù chất lượng, đem lại lợi nhuận cao cho chủ nhóm. Nhưng điều này sẽ cản trở rất nhiều con đường phát triển lâu dài của học viên. Ngược lại, Why, rất khó ở giai đoạn đầu. Để hiểu rõ bản chất của sizing C-Bet trên flop, có khi học vài tháng vẫn còn quá mông lung. Nhưng càng học, mọi thứ sẽ càng trở nên dễ dàng hơn, vì rất nhiều nguyên lý trên flop sẽ lặp lại ở turn, ở river, nguyên lý trên 1 mặt bài sẽ lặp lại ở các mặt bài khác. Miễn bạn có đủ sự kiên trì, quyết tâm, và tình yêu với poker để vượt qua giai đoạn đầu.
- Học về What, sau một thời gian không dùng đến, bạn sẽ quên gần hết. Học về Why, bạn sẽ tự ghi nhớ lâu hơn, dù một thời gian dài không chơi semi retire, vẫn dễ dàng bắt nhịp lại. Bạn sẽ khó quên bản chất của 1 vấn đề hơn nhiều những chi tiết nhỏ.
- Nếu chỉ học tập trung vào What, thì mở solver ra rồi cố gắng copy, ghi nhớ theo là đủ, đúng là không cần coach mấy. Để hiểu kĩ Why đằng sau, không phải ai cũng đủ khả năng, và lúc này có coach thường tiết kiệm thời gian, hiệu quả hơn nhiều, cũng như mở ra cách nghĩ mới. Bạn không bao giờ có cách nghĩ mới, nếu chỉ tập trung vào What.
- Nói vậy, không có nghĩa luôn nên thuê coach. Có rất nhiều coach dởm, khi dạy toàn mở solver lên rồi phán theo “ở đây solver làm thế này“, “ở đây solver làm thế kia“, hoặc giải thích một cách hời hợt, cố bịa ra một lý do [3]. Nhiều coach thậm chí còn làm ra những bảng như excel để học viên cứ thể nhìn vào và làm theo, rất máy móc và cứng nhắc, học sinh hỏi lại thì “mày quan tâm làm gì, mày cãi cái gì, cứ nghe tao đi, tao làm thế này thắng đều bao nhiêu năm nay rồi“. Những coach kiểu này thì đúng là không cần (và không nên) thuê thật, tự mình vọc solver một hồi cũng ra. Coach chất lượng là những người đi rất sâu vào Why, biết cách đặt câu hỏi cho solver, có thói quen phản chứng lại các giả thiết [4], và không ép đặt ý kiến của mình với sinh viên mà luôn chứng minh, giải thích rõ ràng lý do đằng sau.
- Một phần lớn của What không thể học, mà buộc phải thực chiến nhiều (hoặc drill trainer nhiều), kinh nghiệm dày dặn, thì mới thuộc rõ các giới hạn kiểu như A8 thì chơi A7 thì fold. Một phần lớn của Why không thể đến chỉ bằng cách “chơi nhiều lên trình“, mà buộc phải chậm lại, ngẫm nghĩ, thắc mắc, dựa rất nhiều vào những thời gian off table không đánh. Đây là lý do những thợ phủi sẽ rất giỏi về What, nhưng yếu về Why, trong khi một số người chơi quá tập trung vào “sách vở”, “kiến thức”, cày khóa học, vọc solver nhiều lại mạnh về Why nhưng yếu về What. Good poker, đòi hỏi phải giỏi cả về Why lẫn What. Dù sao, chuyển từ Why sang What dễ dàng hơn rất nhiều chiều ngược lại. Một khi đã hiểu Why, bạn sẽ dễ dàng ghi nhớ What hơn rất nhiều.
Kết
Những ai có con nhỏ cỡ 3-4 tuổi đều quá quen với câu nói cửa miệng của bé: “tại sao?“. Thường xuyên đặt câu hỏi “tại sao?“ là cách tự nhiên để bé tìm hiểu về thế giới. Nhưng rồi đến một lúc nào đó, trong quá trình trưởng thành, bé không còn hỏi “tại sao” nữa, có thể bởi bị mắng nhiều lần “hỏi gì lắm thế, cứ làm theo lời bố, lớn lên con sẽ hiểu“. Có thể bởi bé đến trường, bị nhồi nhét bắt học quá nhiều thứ what, không còn thời gian, năng lượng để nghĩ về why. Bị bắt học thuộc lòng từng bài văn, đoạn thơ, không được sai một chữ. Bị bắt ghi nhớ từng ngày tháng lịch sử vô nghĩa, số lượng quân địch, quân ta, thay vì đào sâu vào bản chất của sự kiện lịch sử. Dần dần, cách nghĩ về Why, không những không được vun đắp, bồi dưỡng, mà còn bị triệt tiêu.
What, là dạng kiến thức mong manh, dễ quên, khó áp dụng trong những tình huống lạ. Why, kết nối các sự kiện rời rạc thành một mạng lưới ý nghĩa. Nó buộc trí óc của bạn phải đặt câu hỏi, thách thức lại các định nghĩa [5], cấu trúc, hệ thống lại kiến thức. Why nuôi dưỡng sự tò mò, sáng tạo, và tư duy độc lập. Không ngạc nhiên khi học sinh, sinh viên Việt Nam rất giỏi về ghi nhớ, thuộc nhiều kiến thức cao siêu so với học sinh nước ngoài, nhưng rất yếu về sáng tạo, khả năng ứng biến, cũng như critical thinking. Và đó mới là những thứ quan trọng trong cuộc sống sau này [6].
Trường học, gần như trở thành nơi sản xuất đại trà ra những Followers, chỉ biết đón nhận mệnh lệnh rồi tuân thủ. Lớn lên, những đứa trẻ ấy trở nên dị ứng với Why, chỉ muốn ăn sẵn, muốn được ai đó đưa cho mình What để học thuộc, để làm theo. Đầu tư coin thì chỉ muốn được phím hàng, nghe theo thày nào, shark nào, thay vì tìm hiểu về nguyên lý của đầu tư, của crypto. Chăm sóc sức khỏe thì toàn tập trung vào dấu hiệu, triệu chứng, thay vì bản chất, lý do sâu xa phía sau (chẳng hạn thích mua thực phẩm chức năng, mua dây đeo gel nịt bụng giảm béo, thay vì tìm hiểu về cải thiện dinh dưỡng, lối sống, giấc ngủ [7]). Vùi đầu vào làm việc, kiếm tiền, mà chưa bao giờ dừng lại để nghĩ thật sâu, lý do ta kiếm tiền để làm gì [8].
Nếu dạo qua group, nhìn vào 10 bài hỏi hands, thì 9 bài sẽ hỏi kiểu “hand này đánh đúng chưa?“, “hand này nên fold không?“, “hand này bài gì call được?” – tập trung vào What. Rất hiếm bài hỏi “tại sao hand này nên đánh vậy?“, “tại sao ở đây nên call bài này mà không phải bài kia“. Đó không phải là lỗi của bạn, vì thói quen hỏi Why của bạn, có khi cũng đã bị triệt tiêu mất vài phần. Nhưng không bao giờ là quá muộn để bắt đầu lại. Chỉ cần học theo những đứa trẻ lên 3.
Tham khảo
[1] EV bài bạn đến từ đâu
[2] Blocker quan trọng thế nào
[3] Hội chứng mặt Chúa trên bánh mì
[4] Vui học solver
[5] Quả chuối dán tường
[6] 3 điều cần học
[7] Giấc ngủ – thuốc trường sinh tự nhiên
[8] Mục đích của trò chơi
